انسولین چیست؟
انسولین یک هورمون است که توسط سلولهای بتا در جزیرههای لانگرهانس در پانکراس تولید میشود. نقش اصلی انسولین در کنترل سطح قند خون است. این هورمون با کمک به بدن در فرآوری قندها (گلوکز) که از غذا بدست میآید، به سلولها کمک میکند تا انرژی تولید کنند.
ارتباط انسولین و دیابت:
دیابت نوع 1 و 2 دو نوع اصلی از بیماری دیابت هستند. در دیابت نوع 1، سلولهای بتا در پانکراس از دست میروند و انسولین تولید نمیشود، بنابراین بیمار نیاز به تزریق روزانه انسولین دارد. در دیابت نوع 2، بدن ممکن است انسولین را به خوبی استفاده نکند یا مقاومت به آن ایجاد شود.
انسولینها از نظر سرعت عملکرد در بدن به ۵ دسته تقسیم شده و از نظر شفافیت نیز به دودسته تقسیم میشوند. برخی از آنها شفاف بوده و برخی کدر هستند. انواع کدر انسولین پیش از تزریق باید خوب مخلوط شوند تا به شفافیت برسند. اگر انواع شفاف آن کدر شد، نباید آن را مصرف کنید.
انواع انسولین بر اساس مدت زمان اثر
انواع مختلف انسولینها و تفاوتهای آنها با توجه به سرعت آغاز اثر، مدت ماندگاری و نحوه عملکردشان متفاوت است. در زیر به برخی از انواع اصلی انسولینها اشاره شده است:
-
انسولین سریعاثر (Rapid-Acting Insulin) :
انسولین سریع اثر بلافاصله پس از تزریق شروع به عمل میکند و برای کنترل سطح قند خون پس از وعدههای غذایی به کار میرود. تاخیر در مصرف غذا ممکن است به خطراتی منجر شود.
- شروع اثر: کمی دیرتر از 15 دقیقه پس از تزریق.
- دوره اثرگذاری: حدود 1 تا 2 ساعت
- مدت ماندگاری: حدود 3 تا 5 ساعت
سه نوع متداول انسولین سریع اثر عبارتاند از:
- انسولین آسپارت
- لیسپرو
- گلولیزین
-
انسولین کوتاه اثر (Short-Acting Insulin):
انسولین میان اثر یکم کندتر از انسولین سریعاثر عمل میکند و معمولاً برای کنترل سطح قند خون در طول روز به کار میرود. مدت ماندگاری آن بیشتر از انسولین سریعاثر است.
- شروع اثر: حدود 30 دقیقه پس از تزریق
- دوره اثرگذاری: حدود 2 تا 4 ساعت
- مدت ماندگاری: حدود 5 تا 8 ساعت
دو نوع متداول انسولین کوتاه اثر عبارتاند از:
- اکت ربید
- هومولین
-
انسولین متوسط اثر
به انسولین های متوسط اثر انسولین پایه هم گفته میشود. این نوع انسولین کدر بوده و باید پیش از تزریق خوب مخلوط شود. شروع کار این نوع انسولین حدود ۶۰ تا ۹۰ دقیقه بعد از تزریق است. بعد از ۴ تا ۱۲ ساعت از زمان تزریق، عملکرد آن به حداکثر مقدار خود میرسد. تاثیر انسولین متوسط اثر حدود ۱۶ تا ۲۴ ساعت باقی میماند.
دو نوع متداول انسولین متوسط اثر عبارتاند از:
- انسولین ایزوفان انسانی NPH
- انسولین پروتافان
-
انسولین طولانیاثر (Long-Acting Insulin) :
انسولین طولانی اثر به طور پیوسته و به مدت طولانی در بدن عمل میکند. این نوع انسولین برای تأمین نیازهای پایهای بدن به انسولین در طول روز و شب استفاده میشود. اما ممکن است پزشک برای برخی افراد دو بار در روز آن را تجویز کند. انسولین گلارژین خود به دو نوع انسولین تقسیم میشود.
- چانسولین لانتوس: قدرت این انسولین ۱۰۰ واحد در میلیلیتر است.
- انسولین توجئو: قدرت این انسولین ۳۰۰ واحد در میلیلیتر است. تاثیر آن بیشتر از ۲۴ ساعت است. برای ایمنی بیشتر همراه با یک قلم یکبارمصرف ارائه میشود.
- شروع اثر: حدود 1 تا 2 ساعت پس از تزریق
- دوره اثرگذاری: 4 تا 12 ساعت
- مدت ماندگاری: تا 24 ساعت یا بیشتر
-
انسولین مخلوط
انسولین مخلوط دارای ترکیبی از انسولینهای میاناثر و طولانیاثر است. این نوع انسولین برای کنترل مخلوطی از نیازهای غذایی و پایهای به انسولین به کار میرود.
-
انسولین مخلوط ۷۰/۳۰:
این نوع انسولین مخلوط از ۷۰ درصد انسولین میاناثر و ۳۰ درصد انسولین طولانیاثر تشکیل شده است. این نسبت به ارتفاع سطح قند پس از وعدههای غذایی و کنترل طولانیمدت کمک میکند.
-
انسولین مخلوط ۷۵/۲۵:
در این نوع، ۷۵ درصد انسولین میاناثر و ۲۵ درصد انسولین طولانیاثر ترکیب میشوند. این ترکیب به برخی از بیماران کمک میکند که بهترین کنترل بر روی سطح قند خون را داشته باشند.
محل تزریق انسولین کجاست؟
انسولین به صورت تزریق تحت پوست (زیرجلدی) به بدن تزریق میشود. این تزریق میتواند با استفاده از سوزن و یا پمپ انسولین انجام شود.
انسولین باید از طریق پوست وارد لایه چربی شود. به بافت چربی لایه زیرجلدی میگویند. سوزن انسولین را نباید وارد ماهیچه یا مستقیم وارد رگ کنید. زیرا سرعت جذب و عملکرد انسولین تغییر میکند. میزان جذب انسولین به محل تزریق بستگی دارد.
-
ناحیه شکم:
محلهای تزریق انسولین در ناحیه شکم شامل منطقههایی است که حدود ۵ سانتیمتر دور از ناف و به دوری از منطقههای دیگری از شکم قرار دارند. این محل به علت دارا بودن بافت چربی زیاد، مناسب برای تزریق انسولین است.
-
ناحیه ران:
محل تزریق انسولین در ناحیه ران میتواند در بخشهایی از ران که قابل دسترسی برای تزریق است، انجام شود. این محل نیز دارای بافت چربی است که باعث جذب انسولین بهتر میشود.
-
ناحیه بازو:
ناحیه بازو نیز یکی از محلهای ممکن برای تزریق انسولین است. بافت چربی در این محل نسبت به شکم و ران کمتر است، اما با توجه به نوع سوزن و دستگاه تزریق، میتوان در اینجا نیز تزریق انجام داد.
نکات مهم در تزریق انسولین
مهم است که محل تزریقها را تنوع دهید و به یک محل خاص از بدن اکتفا نکنید. همچنین، بین تزریقها فاصله کافی داشته باشید تا به جلوگیری از التهاب یا مشکلات دیگر بپردازید. پزشک شما میتواند به شما به انتخاب محل تزریق کمک کند.
کدام انسولین برای دیابت من بهتر است؟
انتخاب نوع انسولین برای کنترل دیابت بستگی به عوامل متعددی دارد، از جمله نوع دیابت، نیازهای خاص بدن، فعالیتهای روزانه، و وضعیت سلامت کلی شما. همچنین، انتخاب نوع انسولین به همراه مشاوره و توصیه پزشک شما انجام میشود.
- نحوه پاسخ به انسولین (مدتزمان جذب و طول اثر آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.)
سبک زندگی، رژیم غذایی، میزان ورزش و مقدار مصرف الکل و سیگار در جذب تاثیر دارد.
چند بار در روز میتوانید انسولین تزریق کنید؟
چند بار در روز قند خون را چک میکنید؟
سن شما چقدر است؟
زمان تزریق انواع انسولین
زمان تزریق انسولین را باید طوری تنظیم کنید که با وعدههای غذایی هماهنگ باشد. بعد از غذا خوردن مقدار گلوکز خون افزایش پیدا میکند. در این زمان باید عملکرد انسولین شروع شود تا از گلوکز به درستی استفاده شود.
زمان مناسب تزریق انواع انسولین بهصورت زیر است.
انسولین سریع اثر: حدودا ۱۵ دقیقه قبل از غذا تزریق شود.
انسولین کوتاه اثر: ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از غذا تزریق شود.
انسولین متوسط اثر: حداکثر یک ساعت قبل از غذا تزریق شود.
انسولین مخلوط: بستگی به نوع انسولین مخلوط دارد. بین ۱۰ تا ۴۵ دقیقه قبل از غذا باید تزریق شود.
در رابطه با زمان تزریق انسولین طولانی اثر:
انسولینهای طولانی اثر به زمان وعدههای غذایی وابسته نیستند. شما میتوانید یک یا دو بار در روز انسولین دتمیر را بدون توجه به زمانی که غذا خوردهاید، مصرف کنید. این انسولینها یک بار در روز مصرف میشود و زمان آن میتواند انعطافپذیر باشد. اما برخی افراد مجبورند انسولین طولانی اثر را با نوع کوتاه اثر یا داروی دیگری که باید در زمان غذا مصرف شود، ترکیب کنند.
نحوه نگهداری انواع انسولین
انسولین باز نشده را میتوانید در یخچال نگهداری کنید. دمای یخچال باید ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد باشد. انسولین نباید یخ بزند. بعد از باز کردن دارو میتوانید برای یک ماه آن را در دمای اتاق نگه دارید. انسولین نباید زیر نور مستقیم آفتاب نگه داشته شود.
نگهداری صحیح انسولین بسیار مهم است تا کیفیت و کارایی آن حفظ شود. در زیر توصیههایی برای نگهداری انواع مختلف انسولین آورده شده است:
بیشتر این نوع انسولینها در دمای اتاق (15-30 درجه سانتیگراد) قابل نگهداری هستند.
از نور خورشید مستقیم و گرمای زیاد جلوگیری کنید.
قبل از تزریق، قسمت تزریق را بررسی کنید و اگر رنگ یا ظاهر آن تغییر کرده باشد، از آن استفاده نکنید.
پس از باز کردن و استفاده از قلمهای تزریق، در دمای اتاق میتوانند نگهداری شوند.
نکاتی قبل از تزریق انواع انسولین
قبل از تزریق انسولین باید به موارد زیر دقت داشته باشید. اگر هر یک از موارد زیر اتفاق افتاد، انسولین را مصرف نکنید.
انسولین شفاف کدر شده است.
انسولین از نوع کدر است؛ اما تکههایی داخل آن دیده میشود یا رسوبات آن با چرخش ملایم ترکیب نمیشود.
تازگی و تاریخ انقضا را قبل از استفاده بررسی کنید و از انسولین منقضی استفاده نکنید.
انسولین یخ زده است یا در معرض دمای بسیار بالا قرار گرفته است.
قلمهای تزریق با درپوش خود را نگه دارید تا از آلودگی و آسیب به انسولین جلوگیری شود
عوارض احتمالی تزریق انسولین:
عوارض مختلفی میتواند از تزریق انسولین به وجود آید، از جمله:
· التهاب، خارش یا قرمزی در محل تزریق
· عفونت در ناحیه تزریق
· تورم یا کبودی در محل تزریق
· ناراحتی در ناحیه تزریق
· لیپودیستروفی (تغییر در نمو سلولهای چربی در ناحیه تزریق).
توجه داشته باشید که قبل از شروع استفاده از انسولین یا هر نوع درمان دیگر، مهم است که با پزشک خود مشورت کنید تا بهترین روشها و ممکنترین عوارض را برای وضعیت خاص خودتان بدانید.
